Narenciyede don: Çukurova’da hangi geceler tehlikeli?

Çukurova’da don seyrek görülür; il merkezinde yılda altı gece kadar sıcaklık sıfırın altına iner. Ama ovada yetişen ürünlerin çoğu soğuğa dayanıksızdır. Tek bir gece, bir bahçenin yıllık ürününü götürebilir.

İki ayrı don

Soğuk hava dalgası

Kuzeyden, Sibirya ya da Balkanlar üzerinden gelen soğuk hava kütlesi ovayı kaplar. Rüzgârlıdır, günlerce sürebilir ve geniş alanı etkiler. Sıcaklık her yerde düşer; korunmak zordur. Çukurova’da büyük narenciye kayıplarına yol açan donlar bu türdendir. Seyrektir; önceden, günler öncesinden tahmin edilebilir.

Işıma donu

Daha sık görülür ve daha sinsidir. Gündüz güneşli ve ılık geçer. Gece gökyüzü bulutsuz ve hava durgundur. Toprak gündüz biriktirdiği ısıyı uzaya verir; yere yakın hava soğur. Soğuk hava ağırdır, yamaçlardan aşağı akar ve çukur yerlerde, dere yataklarında birikir. Sabaha karşı, gün doğumundan hemen önce sıcaklık en düşük değerine iner.

Bu tür donda birkaç yüz metre arayla büyük fark olur: yamaçtaki bahçe zarar görmezken çukurdaki yanar. Bulut gelirse ya da rüzgâr çıkarsa don olmaz; bulut bir battaniye gibi ısıyı tutar, rüzgâr soğuk havayı üstteki ılık havayla karıştırır.

Termometre 2 derece gösterirken don olur mu

Olur. Hava sıcaklığı yerden iki metre yükseklikte, gölgede ölçülür. Açık bir gecede yaprak ve meyve yüzeyi, çevresindeki havadan 2–3 derece daha soğuk olabilir. Bu yüzden tahminde 3 derece ve altı görüldüğünde ova için don riski başlar. Sitedeki don sayfası her ilçe için önümüzdeki yedi gecenin en düşük sıcaklığını bu eşiğe göre işaretler.

Hangi ürün, hangi sıcaklık

Ürün	Zarar eşiği
Limon meyvesi	yaklaşık −1 ile −2 derece
Portakal ve mandalina meyvesi	yaklaşık −2 ile −3 derece, birkaç saat
Narenciye çiçeği ve yeni sürgün	sıfırın hemen altı
Çiçekteki şeftali, kayısı, badem	yaklaşık −1 ile −2 derece
Domates, biber, kabak fidesi (açıkta)	0 derece dolayı
Patates sürgünü	yaklaşık −1 derece

Eşikler yaklaşık değerlerdir; çeşide, ağacın yaşına, meyvenin olgunluğuna ve soğuğun kaç saat sürdüğüne göre değişir.

Takvim

Aralık sonu – şubat ortası en riskli dönemdir. Ağaçta olgun meyve vardır. Mart ve nisan başındaki geç donlar daha seyrek ama çoğu zaman daha zararlıdır: ağaç uyanmış, çiçek açmış, sebze fideleri tarlaya çıkmıştır.

Alınabilecek önlemler

• Sulama. Nemli toprak gündüz daha çok ısı depolar ve gece daha yavaş soğur. Don beklenen gecenin akşamında sulama yapılır.
• Üstten yağmurlama. Su donarken ısı açığa çıkarır ve bitki yüzeyini sıfır derecede tutar. Don boyunca kesintisiz sürmesi gerekir; yarıda kesilirse zarar artar.
• Rüzgâr pervanesi. Işıma donunda yerden 10–15 metre yukarıdaki hava birkaç derece daha ılıktır. Pervane bu havayı aşağı karıştırır. Soğuk hava dalgasında işe yaramaz.
• Örtü. Alçak tüneller ve örtüler toprağın ısısını tutar. Örtünün yaprağa değmemesi gerekir.
• Yer seçimi. Yeni bahçe kurarken soğuk havanın biriktiği çukur yerlerden kaçınmak en kalıcı önlemdir.

Tahmini nasıl izlemeli

Don gecesinin üç işareti vardır: gündüz kuzeyli rüzgârla gelen kuru hava, akşam açılan gökyüzü ve gece duran rüzgâr. Çiy noktası sıfırın altındaysa risk yüksektir. Yağışlı bir sistemin ardından gelen ilk açık geceye özellikle dikkat edin. İlçenizin saatlik tahmininde gece saatlerindeki sıcaklık, bulutluluk ve rüzgâra birlikte bakın.