Poyraz, lodos, garbi: Çukurova’nın rüzgârları

Adana’da yaşlılar havaya bakmadan önce rüzgâra bakar. Güneyden esiyorsa yağmur yakındır, kuzeyden esiyorsa hava açacaktır, yazın öğleden sonra batıdan esmeye başladıysa serinlik geliyor demektir. Bu sezgilerin hepsinin meteorolojik bir açıklaması var.

Yön neden bu kadar önemli

Çukurova’nın güneyinde Akdeniz, kuzeyinde 3.000 metreyi aşan Toroslar, doğusunda Amanoslar vardır. Rüzgâr hangi yönden gelirse o yönün özelliğini taşır: denizden gelen nemli ve ılımandır, dağdan inen kurudur, güneydoğudan gelen çölün sıcağını getirir.

Sekiz yön, sekiz ad

Estiği yön	Adı	Adana’da etkisi
Kuzey	Yıldız	Kışın soğuk ve kuru. Yaz geceleri dağdan ovaya inen hafif esinti.
Kuzeydoğu	Poyraz	Kışın en sık esen rüzgâr. Hava açık, soğuk ve kurudur.
Doğu	Gündoğusu	Seyrek ve genellikle hafif.
Güneydoğu	Keşişleme	Sıcak ve kuru. İlkbaharda çöl tozu getirebilir.
Güney	Kıble	Ilık ve nemli. Yağış sistemlerinin öncüsü.
Güneybatı	Lodos	Kışın yağış ve fırtına habercisi. Yazın deniz esintisi bu yönden gelir.
Batı	Günbatısı	Yaz öğleden sonralarının serinleten esintisi; yörede garbi de denir.
Kuzeybatı	Karayel	Yağış sisteminin arkasından gelir; serin ve sağanaklıdır.

Yaz günü rüzgârın saati

Haziran ile eylül arasında Adana’da rüzgâr neredeyse saat gibi çalışır. Sabah hava durgundur. Güneş yükseldikçe kara ısınır, üzerindeki hava yükselir ve yerine denizden serin hava akar. Bu esinti öğleye doğru Karataş’ta başlar, 13.00–14.00 sularında il merkezine varır, ikindi vakti en kuvvetli hâlini alır.

Gün batımından sonra kara hızla soğur, deniz ılık kalır; akış tersine döner. Gece boyunca dağlardan ovaya, ovadan denize doğru hafif bir kuzeyli esinti olur. Rüzgâr sayfasındaki 48 saatlik eğride bu günlük ritim açıkça görülür.

Kışın: lodostan poyraza

Kış yağışları Akdeniz üzerinden doğuya ilerleyen alçak basınç sistemleriyle gelir. Sistem yaklaşırken rüzgâr güneye ve güneybatıya döner: lodos. Hava ılıklaşır, nem artar, bulut alçalır. Kıyıda dalga yükselir. Yağış başlar.

Sistem geçtikten sonra rüzgâr önce karayele, sonra poyraza döner. Sıcaklık birkaç saat içinde 6–10 derece düşebilir, gökyüzü açılır. Açık ve rüzgârsız geçen ilk gece, ovada don ve sis için en riskli gecedir.

Dağdan inen kuru sıcak

İç Anadolu’da yüksek basınç güçlendiğinde hava Toroslar’ı aşıp Çukurova’ya iner. İnen hava sıkışır; her 100 metrede yaklaşık bir derece ısınır ve kurur. Buna fön etkisi denir. Ovada nem yüzde 20’lerin altına düşer, sıcaklık mevsimin 6–8 derece üstüne çıkar. Adana’nın en yüksek sıcaklıkları çoğunlukla nemli deniz esintili günlerde değil, bu kuru kuzeyli günlerde ölçülür.

Bu rüzgâr ilkbaharda narenciye çiçeğini kurutur; yazın ise Karaisalı, Kozan ve Aladağ ormanlarında yangın riskini en üst düzeye çıkarır.

Boğaz rüzgârı

Gülek Boğazı ve Çakıt vadisi, Toroslar’ın en alçak geçitlerinden biridir. Kuzeyli akışlarda hava bu dar geçide sıkışır ve hızlanır. Pozantı, Tekir ve otoyolun boğaz kesiminde hamleler ovada ölçülenin iki katına çıkabilir; yüksek araçlar ve motosikletler için dikkat gerektirir.